ایمنی در مراکز آموزشی (ایمنی در مدارس)

 مبحث حریق در مراکزآموزشی به رغم اهمیت بسیار، آن طور که باید مورد بررسی قرار نگرفته است. با توجهبه این که مراکز آموزشی بر خلاف مراکز صنعتی، مسکونی و غیره در برگیرنده­ی جمعیتیکم سن و سال، کم تجربه و آموزش ندیده می­باشد می­بایست قوانین سختگیرانه تری برایآن در نظر گرفت.  یک جستجوی ساده در صفحات وب خبرهای تلخی از آتشسوزی در مدارس را در ذهن ما تداعی خواهد کرد. حادثه­­های آتش سوزی در مدارس درودزن،چابهار، سروستان و... گاهی برای مدتی هم که شده توجه­ها را به سمت ایمنی در مدارسبالا می برد اما متاسفانه با وجود تلاش­هایی، باز هم با گذشت زمان حادثه­های مشابهتکرار می­شود. مسلما مسئولیت بخشی از این حادثه­ها را می توان به گردن کمبوداعتبارات انداخت. اما کسی منکر این قضیه نخواهد بود که بخش مهمی از این حادثه­هابه دلیل ضعف قوانین مرتبط به ساخت و ساز و رسیدگی به ساختمان­ها، عدم آگاهی و کمتوجهی است. در آموزش و پرورش نوین، امنیت و سلامت فیزیکی مراکز آموزشی و حتی آرامشخاطر از ایمن بودن مراکز (عدم استرس), یکی از عوامل مهم در آماده سازی محیط آموزشیمی باشد که توجه به این امر به بهبود بازدهی سیستم آموزش و پرورش هم کمک خواهدکرد.ایمنی: مصون و محفوظ بودن، سلامت و بهداشت کلیه­یافرادی که به نحوی در محیط کار فعالیت می­کنند.مراکز آموزشی: نهادهایی که برایتربیت و آموزش افراد جامعه تاسیس شده­اند و می­توانند در حوزه­های آموزش عمومی،فنی، ورزشی و غیره فعالیت داشته باشند. اغلب مراکز آموزشی به تربیت و آموزش نیروینوجوان و جوان جامعه می پردازند. مهد کودک ها، مدارس ابتدایی، سالن های ورزشی،دبیرستان ها و دانشگاه ها از عمده ترین مراکز آموزشی در جامعه به حساب می آیند. دراین مقاله سعی می کنیم بیشتر به ایمنی در مدارس بپردازیم. حادثه: رخدادی غیرعمد است که به طور غیر منتظره­ایاتفاق می­افتد و باعث خسارات مالی و یا صدمه­ی جانی می­شود. حریق: عبارتست از سوختن شدید مواد سوختنی با آتشیناخواسته و از کنترل خارج شده که معمولا با دود و حرارت و نور زیاد توام است.روش های مبارزه باحریق: پیشگیری مسلما همواره بهترین روش خواهد بود امادر صورت بروز حادثه به کارگیری سیستم­های اطفای حریق دستی (کپسول­های آتش نشانی و...) و اتوماتیک  (آب پاش­های خودکار و....) بسته به شرایط می تواند مفید واقع شود.

·        دلایل حریق در مدارس:

1-     سهل انگاری و یا ناآگاهی پرسنل مدرسه در استفاده و نگهداریسیستم های گرمایشی (عدم نگهداری صحیح شوفاژ خانه­ها، عدم کنترل بست­ها، شلنگ­ها وشیرهای گاز و ...)

2-     سیستم های گرمایشی نامناسب و پر خطر در برخی مدارس (بخاری­هاینفتی روباز و غیر استاندارد، چراغ­های نفتی (علاءالدين) و...)

3-     مشکلات فنی در سیم کشی و تجهیزات برقی مدارس و یا استفاده­یغیر صحیح از آن­ها (استفاده نکردن از پریزهای محافظ دار، محکم نبودن پایه­هایبخاری و ...)

4-     معیوب شدن سیستم­های الکتریکی و گرمایشی به مرور زمان و عدمتعویض و بهینه سازی آن­ها

5-     خطاهای شخصی توسط پرسنل و دانش آموزان در محیط هایآزمایشگاهی و کارگاهی

6-     حوادث ناگهانی و غیر قابل پیش بینی (انتقال حریق از نواحیمجاور، صاعقه و ...)

·         عواملزیر در امنیت یک مرکز آموزشی در برابر حریق موثر می باشند:

1-     مکان مرکز (مراکز آموزشی نبایدبه مراکز خطر مانند انبارهای قابل اشتعال و غیره نزدیک باشند و خود نیز حتیالامکان نباید حاوی این انبارها باشند)

2-     ساختمان مرکز (ساختمان مراکز آموزشیباید ویژگی­های خاص کاربری خود را داشته باشد. به عنوان مثال با توجه به تحقیقات به عمل آمده در گروه­های توسعهو تجهیز مدارس در صورت مسدود شدن درب اصلی کلاس در زمان حریق، پنجره­ها مکان امنی برایخروج اضطراری نخواهند بود. چون عموما پنجره­های طبقات اول و هم کف نرده دار و پنجره­هایطبقات بالاتر احتمال خطر بالایی دارند، لزوم وجود دو درب در دو سوی کلاس درس احساسمی شود.)

3-     نیروهای آموزش دیده ی مرکز (پرسنل مدرسه و دانش آموزان باید در برنامه­های موثر وعملی به طور متوالی و منظم نسبت به خطرات حریق در مدارس از طریق برگزاری دوره­هایآموزشی و یا اطلاع رسانی­های دیگر به آگاهی کافی دست یابند. )

4-     تجهیزات مناسب و استاندارد در محیط (تجهیزات به کار رفته در مدارس باید طوری طراحی شوند که ازگسترش حریق جلوگیری کرده و ممانعتی در برابر خروج دانش آموزان از محوطه ی خطرایجاد نکنند.)

5-     تجهیزات حفاظتی مناسب و استاندارد (سیستم های حفاظتی کارا و مناسبی که به دلیل خطاهای مکرر،توسط پرسنل مدرسه غیر فعال نشده باشند. لازم به توضیح است که یک سیستم حفاظتی غیرکارا خود می تواند عامل ایجاد خطر باشد. فرض کنید بدون آن که حریقی اتفاق افتادهباشد آژیرهای خطر به صدا در آمده باشند و بر اثر خروج اضطراری دانش آموزان برای آنها مشکلاتی به وجود آورد و یا باعث اختلال در سیستم آموزشی بشود.)

·        مناسب ترین روش مبارزه با حریق در مراکز آموزشی:

در صورت وجود پرسنل خبره و آموزش دیده و با توجه به کمبوداعتبارات مراکز آموزشی سیستم های اطفای دستی می تواند گزینه­ی مناسبی باشد اما باصرف هزینه­های بیشتر سیستم­های اطفای حریق اتوماتیک (شبکه­ها­ی بارنده­ی خودکار)در صورت سلامت مدار، بسیار کاراتر می­باشند.

·        تدابیر، راهکارها و پیشنهادها:

-         بخش­های مختلف مدرسه ( کلاس­ها، کارگاه­ها، آزمایشگاه­ها،کتابخانه­ها، نمازخانه­ها، راهروها، محوطه­های ورزشی و غیره) می بایست مجهز به تجهیزاتاعلام و اطفای حریق،  سیستم اتصالبه زمین (Earting) و جعبه­های کمک های اولیه باشند.

-         درب­های خروجی کلاس­های درس و راهروها حتما باید به سمتبیرون باز شوند تا خروج دانش آموزان به سادگی صورت گیرد. (تمام درب­های واقع درراه خروج باید از نوع لولایی باشند که بر پاشنه می­چرخند و دستکم باید 80 سانتیمتر عرض داشته باشند.)

-         استفاده از هر گونه قفل یا وسیله­ی سد کننده در مسیرهایخروج که مانع فرار به موقع شود ممنوع می باشد. (در مواردی که برای درب­ها قفل پیشبینی می شود باید از نوع ساده انتخاب شده و باز کردن آن مهارت و تلاش خاصی لازمنداشته باشد و از داخل همه توانایی باز کردن آن را داشته باشند)

-         فضاهای مورد استفاده­ی کودکان پیش دبستانی و دانش آموزانسال اول دبستان باید فقط در تراز تخلیه و اتاق­های مورد استفاده دانشآموزان سال دوم دبستان، حداکثر یک طبقه بالاتر از تراز تخلیه­ی خروج واقعشوند.

-         اماکن خطر در مدرسه شناسایی شده و نسبت به علائم هشداردهنده اقدام شود.

-         لزوم فرهنگ سازی  (آموزش های تئوری، چاپ بروشور، نصب علائم راهنماو ...) در استفاده از تجهیزات اعلام و اطفای حریق در مدارس برای جلوگیری از شکستنو معیوب شدن تجهیزات و خاموش کردن سیستم ها به علت اعلام خطرهای اشتباه مکرر.

-         لزوم بررسی سلامت سیستم های حفاظتی طبق برنامه های زمانبندیارائه شده توسط شرکت های مجری. (بازدیدهای هفتگی، تست­های شش ماهه و سالیانه)

-         آشکارسازهای دودی (دتکتورهای دودی) در هر دو نوع یونیزاسیونو فتوالکتریک (نوری) برای مدارس مناسب تر از آشکارسازهای حرارتی و غیره می باشند. (نوعیونیزاسیون امروزه به دلایل زیست محیطی کمتر مورد توجه قرار می گیرد).

-         بعضی سیستم­های اعلام حریق را می توان به گونه ای برنامهریزی کرد که ابتدا پرسنل مدرسه از وجود حریق آگاه شوند تا خروج دانش آموزان رامدیریت کنند. در این گونه موارد قبل از این که صدای آژیر خطر به صدا درآید، پنل یاریپیترهای اتاق های کنترل که معمولا در مدارس در نزدیکی اتاق مدیریت قرار می گیرندخطر را اعلام می کنند.

-         روی فیوزهای تابلوهای برق برچسبِ مکانی بزنید که در هنگامحادثه بتوانید در زمان کمی کنترل منطقه­ی حریق را در دست بگیرید و میزان خسارت راکاهش دهید.

-         مدارس باید مجهز به سیستم قطع گاز اضطراری باشند.

-         می­توان همزمان با انجام مانورهای زلزله، مراسم صبح گاه­ وغیره در مدرسه در مورد خطرات حریق و نکات ایمنی مربوط به آن اطلاع رسانی کرد. برایاین کار می­توان از کارشناسان آموزش و پرورش، جمعیت هلال احمر، آتش نشانی­ها،ادارات برق و گاز و ... کمک گرفت.

-         کلیدها، پریزها، سیم کشی­های برق، لوله­های گاز و شیرهای اصلیآن­ها در دوره­های زمانی معین بررسی و نواقص احتمالی توسط متخصصین برطرف شود. برایکاهش هزینه­ها می­توان از تخصص اولیای دانش آموزان استفاده کرد.

-         برگزاری مسابقات مقاله نویسی، نقاشی، روزنامه­ دیواری و ...تا توجه دانش آموزان نسبت به حریق و خطرات آن جلب شود.

-         نصب دوربین­های مدار بسته و سایر تجهیزات حفاظتی می­توانداز بروز حریق­های عمدی و غیرعمدی که گاه در اثر شیطنت و یا کنجکاوی دانش آموزانانجام می­شود جلوگیری کند.

-         راه کارهای لازم برای مقاوم سازی مدارس در برابر حریقباید توسط مسئولان مربوطه در یک حرکت مستمر پیگیری و عملی شوند. (پیش بینی راه هایفرار و استفاده از مصالح و تجهیزات ساختمانی مناسب و ...).

·        هشدارها:

-         در مدارسی که آزمایشگاه­های شیمی دارند کار کردن با موادشیمیایی باید با رعایت دقیق قوانین انجام گیرد.

-         ظروف محتوی مایعات سریع الاشتعال باید از جنس نسوز و نشکنبوده و دارای درب کاملا محکم و محفوظ باشند و با برچسبی محتویات داخل آن مشخص شدهباشد.

-         در صورت استفاده از وسایل گرمایشی نفت سوز، مواد سوختینباید در هنگام پرکردن باک و یا سر ریز شدن، روی قسمت­های داغ بخاری ریخته شود.ضمنا در هنگام ریختن نفت در بخاری­های نفتی روباز، بخاری نباید روشن باشد.

-         کلیه­ی مایعاتی که نقطه­ی شعله زنی آن­ها کمتر از 7 درجه­ی­سانتیگراد می­باشد، نباید روی سطح زمین نگهداری شوند، مگر این که به صورت محدود درظرف­های کمتر از 18 لیتر و داخل ظروف یا مخازن حفاظت شده نگهداری شوند.  

-         استفاده از موتورها و وسایلی که تولید جرقه می کنند درشوفاژخانه­ها و آزمایشگاه­هایی که بخار مایعات قابل اشتعال وجود دارد تنها بامشاوره­ی عوامل فنی مدرسه صورت گیرد.

-         استفاده از وسایل برقی گرماساز و ... دست ساز مجاز نمی­باشد.

-         مدارسی که کارگاه­های فنی از قبیل برق، جوشکاری، برش حرارتیو ... را دارند حتما باید مسئول ایمنی داشته باشند.

-         لباس کار دانش آموزان و پرسنل باید عاری از مواد قابلاشتعال باشد.

-         سطل­های آب، ماسه و یا کپسول­های خاموش کننده (متناسب بانوع حریق) باید در کارگاه­ها وجود داشته باشند.

-         در هنگام کار با مواد قابل اشتعال در آزمایشگاه­ها و کارگاه­هاباید تهویه­های مناسبی مواد قابل اشتعال را از فضای بسته خارج کنند.